NAMAZDA İMAMLA UYUMLU HAREKET ETMEK
Cemaatle namazda en temel ilke, imamla birlikte hareket etmektir. Bu, fıkhî açıdan vacip kabul edilmiştir. Cemaatin, bireysel olarak yerine getirdiği birçok uygulama ise sünnettir. Bu sebeple imamın hareketi ile cemaatin hareketi karşı karşıya geldiğinde, vacip olan imamı takip etmek önceliklidir. Bu ölçü, namazın başından, selâma kadar her aşamada geçerlidir.
Cemaat, namaza imam tekbir aldıktan sonra iftitah tekbiriyle girer ve Sübhaneke duasını okur. Cemaat Sübhaneke’ye başlamışken imam Fatiha’ya geçerse; isterse duasını tamamlar, isterse yarıda kesip susar. Ancak imam Fatiha’ya geçmişken cemaat henüz Sübhaneke’ye başlamamışsa, artık Sübhaneke okunmaz. Çünkü Sübhaneke sünnettir, imamı dinlemek ise vaciptir. Başlanmış bir sünneti tamamlamak da vacip olduğu için, iki vacipten birini tercih etme serbestliği doğar.
İmam Fatiha ve zamm-ı sureyi okurken cemaat susar ve dinler; kendisi Fatiha veya sure okumaz. Ardından imam rükûa gittiğinde cemaat de onunla birlikte rükûa varır ve Sübhâne Rabbiye’l-azîm der. Cemaat, bu tesbihleri tamamlamadan imam rükûdan doğrulursa, tesbihleri tamamlamayı beklemez; hemen imamla birlikte doğrulur. Çünkü rükû tesbihi sünnet, imamla birlikte doğrulmak vaciptir.
İmam “Semiallâhü limen hamideh” diyerek rükûdan kalktığında, cemaat ayakta “Rabbenâ ve leke’l-hamd” der ve imamdan geri kalmadan secdeye gider. Secdede Sübhâne Rabbiye’l-âlâ denilir. Cemaat, secde tesbihlerini bitirmeden imam kalkarsa, tesbihler bırakılır ve imama uyulur.
Üç ve dört rekâtlı namazların ikinci rekâtında yapılan ilk oturuştaki Ettehiyyâtü’yü okurken imam üçüncü rekâta kalkarsa; cemaat isterse Ettehiyyâtü’yü tamamlamadan kalkar, isterse tamamladıktan sonra kalkar. Çünkü Ettehiyyâtü’yü tamamlamak da, imamla birlikte kalkmak da vaciptir.
Dört rekâtta bir selam verilerek kılınan teravih namazlarında, ikinci rekâtın sonunda cemaat Ettehiyyâtü’den sonra Salli ve Barik dualarını okumaya başlar. Cemaat, bu duaları tamamlamadan imam üçüncü rekât için ayağa kalkarsa, dualar terk edilir ve hemen imamla birlikte ayağa kalkılır. Burada da sünnet olan salavatlar, vacip olan imamla hareket etme karşısında geri bırakılır.
Vitir namazında cemaat kunut duasını okurken imam rükûa varırsa, cemaat kunuttan bir miktar okumuşsa duayı yarım bırakır ve imamla birlikte rükûa gider. Henüz kunut duasına başlamamışsa, imama yetişecek kadar kısa bir bölüm okur ve rükûa varır. Her iki durumda da esas olan, imamdan geri kalmamaktır.
Namazın son oturuşunda cemaat Ettehiyyâtü’yü, ardından Salli ve Barik dualarını okur. Eğer cemaat Ettehiyyâtü’yü bitirmeden imam selam verirse, önce Ettehiyyâtü tamamlanır, ardından selam verilir. Ancak Ettehiyyâtü bitmiş, salavatlar okunurken imam selam vermişse, salavatlar tamamlanmaz; hemen imamla birlikte selam verilir.
Cemaat, namazı imamla birlikte verilen selamla tamamlar. İmamdan önce veya çok sonra selam vermek, cemaat ruhuna ve namazın düzenine uygun değildir.
Sonuç olarak; cemaatle kılınan namazda ölçü şudur: Sünnetler, imamla uyumu bozmadığı sürece yerine getirilir; bozduğu anda terk edilir.
(Yararlanılan Kaynaklar: TDV İslam İlmihali, Din İşleri Yüksek Kurulu Kararları).
